Paixón por unha alimentación saudable e sostible

A etiquetaxe dos alimentos envasados é clave á hora de decidir que compramos e consumimos. Nel atopamos mencións, indicacións, marcas, debuxos ou signos relacionados co produto. Existe unha normativa a nivel Nacional e europeo para regular que información debe aparecer na etiquetaxe de alimentos envasados e como debe aparecer. Esta normativa ten como finalidade protexer a saúde dos consumidores e garantir o seu dereito á información.

Mencións obrigatorias da etiquetaxe dos alimentos (Regulamento (UE) 1169/2011)

• Denominación do alimento.
• Listaxe de ingredientes. Deben ir precedidas por un título que inclúa a palabra “ingredientes”. Deben aparecer todos eles en orde decrecente segundo peso. En caso de alimentos que consten dun único ingrediente non é necesario.
• Ingredientes que poden causar alerxias ou intolerancias alimentarias.
• Cantidade de determinados ingredientes.
• Cantidade neta. Cando un alimento sólido inclúe líquido como cobertura tamén aparece o peso neto escurrido.
• Data de duración mínima ou data de caducidade. As datas de duración indican até que momento os alimentos conservan as súas propiedades nutricionais ou organolépticas (aparencia, textura, sabor…), a condición de que se conserven de forma axeitada. Os produtos que indican “consumir preferentemente antes de” podemos consumilos despois da data que se indica na etiquetaxe sen risco para a saúde, aínda que se perden calidades nutricionais ou organolépticas.
• Condicións especiais que necesita o produto para a súa conservación e utilización.
• Modo de emprego. É necesario indicalo no caso en que a falta desta información dificulte o uso do alimento.
• Grao alcohólico nas bebidas con gradación superior ao 1,2%.
• Información nutricional, por 100g de alimentos.
• Nome ou razón social e dirección da empresa.
• País de orixe ou lugar de procedencia.

Toda a información obrigatoria debe indicarse nun lugar destacado do produto, debe ser facilmente localizable e visible, e debe poder lerse claramente.

Información nutricional

A información nutricional dun alimento fai referencia ao seu achegue calórico e a certos nutrientes (graxas, graxas saturadas, hidratos de carbono, azucres, proteínas e sal). É obrigatorio incluír datos sobre: valor enerxético, cantidades de graxas, graxas saturadas, hidratos de carbono, azucres, proteínas e sal. Ademais, esta información pódese completar con valores sobre: graxas monoinsaturadas, poliinsaturadas, polialcoholes, almidón, fibra dietética, vitaminas e minerais (presentes en cantidades significativas). Os datos sobre o achegue de nutrientes exprésanse por 100 g ou 100 ml. E de maneira voluntaria pódese incluír ademais o dato da inxesta de referencia (IR) dun adulto medio.

Tres aspectos importantes a ter en conta:

• Tamaño da ración: este dato é clave para interpretar a información nutricional da etiquetaxe. Si comes dúas racións dun alimento, estarás a tomar o dobre das calorías e obtendo dúas veces a cantidade dos nutrientes.
• Porcentaxe das IR: esta información pode axudarnos a determinar si un alimento é alto ou baixo nun determinado nutriente. O que pode ser bo ou malo, segundo o nutriente de que se trate, por exemplo, pode ser bo si é alto o contido en calcio, pero non tan bo si é alto o contido en graxas saturadas. Non é un dato que deba incluírse de maneira obrigatoria.
• Os nutrientes: algúns deben consumirse de forma moderada porque aumentan o risco de padecer algunhas enfermidades (graxas, sobre todo as saturadas, colesterol, sodio e azucres); mentres que outros debemos consumilos en cantidade suficiente para coidar da nosa saúde (proteínas, calcio, fibra dietética, vitaminas...).

Entender a información nutricional da etiquetaxe e saber que produto é mellor para a nosa saúde non sempre é fácil. Por ese motivo ideáronse algúns sistemas que mediante cores ou letras proporciónannos de maneira sinxela información sobre a calidade nutricional dos alimentos. Tal é o caso do Semáforo Nutricional e do Nutri-Score.

Imaxe

Semáforo Nutricional

O Semáforo Nutricional é un sistema de cores que permite entender de forma rápida e sinxela a información nutricional máis relevante. Este sistema proporciona información sobre o contido en enerxía e nutrientes que non deben consumirse en exceso como son, os azucres, as graxas, especialmente as graxas saturadas, e o sal.

A información do Semáforo Nutricional podémola localizar no frontal do envase e proporciona datos sobre:

• A cantidade de calorías e nutrientes.
• A porcentaxe que supón a cantidade de cada nutriente respecto da IR que unha persoa adulta necesita tomar a diario.
• A valoración para cada nutriente do que achega ese produto en relación ao que se necesita inxerir ao día, a través dun código de cores. Un contido baixo indícase con cor verde (<7,5% da IR), un contido medio indícase con cor amarela (7,5-20% da IR) e un contido moderado indícase con cor laranxa (>20% da IR). Os pratos preparados con racións superiores a 200 gramos teñen puntos de corte diferentes. Así, por exemplo, mentres que un alimento calquera terá os nutrientes de cor amarela até un valor máximo do 20% da IR, os pratos preparados concibidos como unha comida principal terán os nutrientes en amarelo até un valor máximo do 35% da IR.

Como poderás imaxinar ningún sistema relacionado coa calidade nutricional dos produtos é perfecto. Algunhas das limitacións do Semáforo Nutricional son as seguintes:

• Azucres totais. A información sobre azucres que atopamos no semáforo refírese aos totais, é dicir, tanto aos engadidos durante o procesado como a aqueles presentes de forma natural no alimento. O azucre presente naturalmente, por exemplo, en froitas ou en lácteos, non é prexudicial para a nosa saúde. Polo que un produto que ten gran cantidade de froita pode ter os azucres en amarelo ou laranxa e con todo ser saudable.
• Graxas totais. Neste apartado inclúense todas as graxas, tanto as saudables (monoinsaturadas e poliinsaturadas) como as non saudables (saturadas e trans). Para evitar equivocarnos á hora de interpretar a cor e a porcentaxe do semáforo, convén fixarse sobre todo nas graxas saturadas. Aínda que non todas as graxas saturadas son prexudiciais para a saúde.
• Cinco semáforos nun. O Semáforo Nutricional proporciónanos cinco indicacións, unha cor para cada un dos seus compoñentes: calorías, graxas, graxas saturadas, azucres e sal. O que non sempre facilita tomar unha decisión. Considerarías saudable, por exemplo, un alimento que ten tres compoñentes en verde e dous en laranxa?

En calquera caso, tendo en conta que interpretar a información nutricional da etiquetaxe non é sinxelo, o semáforo pode resultarnos de utilidade para tomar decisións nas seguintes situacións:

• Se alguén ten un problema de saúde polo que deba controlar o consumo dalgún dos compoñentes do semáforo, esta información pode ser importante. Por exemplo, si a unha persoa prescribíronlle unha dieta baixa en sal, debería fixarse na achega de sal que ten o produto, e evitar aqueles que teñan cor laranxa e moderar o consumo daqueles que teñan cor amarela para o sal.
• Aínda non tendo problemas de saúde, é recomendable non abusar do sal, as graxas saturadas ou o azucre, polo que deberiamos moderar o consumo daqueles produtos que teñan cor laranxa ou amarelo nestes compoñentes do semáforo.
• Debemos ser conscientes de que aínda que un produto teña moitos compoñentes do semáforo en verde, non debe consumirse en cantidades ilimitadas. Xa que poden conter outras sustancias que non sexan beneficiosas para a saúde e non valoráronse co semáforo. Polo que convén fixarse ben na lista de ingredientes.

Non esquezas que na moderación está o equilibrio. O fin último do Semáforo Nutricional non é que non consumas alimentos que teñen algún valor en amarelo ou laranxa, senón que elixas aqueles que máis beneficien á túa saúde. E ante a dúbida, elixe alimentos frescos fronte aos procesados porque adoitan ser máis saudables.

Imaxe

Nutri-Score

Nutri-Score é un novo indicador que complementa ao Semáforo Nutricional. Este sistema achega unha clasificación global do alimento nunha escala de cinco niveis identificados cunha letra e unha cor: A, verde escuro; B, verde claro; C, amarelo; D, laranxa claro; e E laranxa escuro. O círculo destacado de maior tamaño é o que se refire á valoración da calidade nutricional global do produto.

As letras e cores asígnanse segundo un algoritmo matemático que ten en conta a composición nutricional por 100 g ou 100 ml de alimento. Este indicador analiza a presenza de compoñentes cuxo consumo excesivo resulta prexudicial para a saúde (azucres, graxas saturadas, calorías e sal) e tamén a de compoñentes beneficiosos (froitas e verduras, legumes, froitos secos de casca, fibra e proteínas).

Aínda que Nutri-Score achega certas vantaxes fronte ao Semáforo Nutricional, tamén ten limitacións. Por exemplo, un alimento típico da Dieta Mediterránea como é o aceite de oliva (coñecido por ser cardiosaludable) salgue bastante mal parado ao aplicar este índice. A solución pasa por facer adaptacións do cálculo do Nutri-Score a determinados alimentos cuxa composición nutricional require dun tratamento específico. Actualmente as autoridades sanitarias están a traballar nestes supostos, como ocorre noutros países.

Imaxe

En calquera caso, Nutri-Score, tal e como se aplica actualmente, pode ser útil para comparar a calidade nutricional de marcas distintas dunha mesma gama de produtos. O consumidor pode elixir un alimento etiquetaxe coas cores correspondentes ás letras A, B ou C (do verde ao amarelo) ou optar por un produto con peor cualificación e consumilo en cantidades máis pequenas e/ou con menor frecuencia. O ideal é combinar na etiquetaxe nutricional dun produto, a valoración Nutri-Score e o Semáforo Nutricional. Xa que desta maneira ofrécese unha valoración da calidade nutricional global do produto e ademais de cada un dos seus principais nutrientes.

Alérgenos na etiquetaxe

A maioría das alerxias alimentarias están asociadas ao consumo duns poucos alimentos como son o leite de vaca, os ovos, a soia, os crustáceos, e os froitos secos. Por este motivo a normativa da etiquetaxe de alimentos obriga a indicar a súa presenza.

Nos produtos envasados, a información sobre os alérgenos debe aparecer na lista de ingredientes e débese destacar para facelos máis visibles que o resto de ingredientes (por exemplo, póndoos en negrita).

Si na etiquetaxe non se inclúe unha lista de ingredientes, ten que aparecer a mención “contén” seguida da sustancia que se necesita declarar, por exemplo, “contén ovo”. No caso de alimentos non envasados ou que se envasan no lugar de venda, os alérgenos deben estar identificados nos carteis que se colocan xunto aos produtos.