Bibliografia

Capítulo 1. Paixón polo benestar, a felicidade e as emocións

• Amutio, A. (1999). Teoría e práctica da relaxación: Un novo sistema de adestramento. Barcelona: Martínez Roca.
• Amutio, A. (2006). Relaxación e Meditación: Un manual práctico para afrontar a tensión. Madrid: Biblioteca Nova.
• Benach, J. (1997). A desigualdade social prexudica seriamente a saúde. Gaceta Sanitaria, 11(6), 255-7.
• Carr, A. (2007). Psicoloxía Positiva, a ciencia da felicidade. Barcelona: Paidós. Psicoloxía Psiquiatría Psicoterapia.
• Cofiño, R. (2019). #28AO teu voto é un dos mellores remedios para mellorar a saúde da poboación. Blog Saúde Comunitaria.
• Comisión para Reducir as Desigualdades Sociais en Saúde en España (2010). Avanzando cara á equidad. Proposta de políticas e intervencións para reducir as desigualdades sociais en saúde en España. Madrid.
• Dahlgren, G. e Whitehead, M. (1993) Tackling inequalities in health: what can we learn from what has been tried? Working paper prepared for the King’s Fund International Seminar on Tackling Inequalities in Health, Oxfordshire. London: King’s Fund.
• Fernández-Berrocal, P., Extremera, N. e Ramos, N. (2004). Validity and reliability of the Spanish modified version of the Trait Meta-Mood Scale. Psychological Reports, 94, 751-755.
• Fernández Berrocal, P. e Ramos Díaz, N. (2002). Corazóns Intelixentes. Barcelona: Editorial Kairós.
• Fernández, I. e Carreira, P. (2007). Emocións e Psicoloxía Social. En J. F. Morais, M. Moya, E. Gaviria e I. Cadrado (Ed.), Psicoloxía Social (pp. 295-330). Madrid: McGraw-Hill.
• Fernández, I., Fernández-Berrocal, P. e Extremera, N. (2006). Intelixencia Emocional no contexto cultural e educativo. En A. Gómez, E. Gaviria e I. Fernández (Coord.), Psicoloxía Social (pp. 297-328). Madrid:
  Sanz & Torres.
• Fordyce, M. W. (1977). Development of a program to increase persoal happiness. Journal of Counseling Psychology, 24(6), 511-521.
• Fordyce, M. W. (1988). A review of research on the happiness measures: A sixty second index of happiness and mental health. Social Indicators Research, 20(4), 355-381.
• Fredrickson, B. (2009). Positivity. Crown Publishers: New York. doi: 10.1080/17439760903157109
• Kabat-Zinn, J. (2008). Chamando á túa propia porta: 108 ensinos sobre a atención plena: extractos dA práctica da atención plena. Barcelona: Kairós.
• Kabat-Zinn, J. (2009). Mindfulness na vida cotiá: Onde queira que vaias, aí estás. Barcelona: Paidós.
• Kateb, E. (2011). Pensa, sente, actúa. O poder da atención plena. Robinbook.
• López, L. (11 de xuño de 2018). Por que os veciños de Otxarkoaga viven seis anos menos que os de Indautxu? O Correo.
• Lyubomirsky, S. (2011). A ciencia da felicidade. Ed. Urano, Books4pocket crec. e saúde. ISBN: 978-84-15139-12-6
• Martín, A. (2008). Con rumbo propio: Goza da vida sen tensión. Barcelona: Plataforma.
• Martín, U. e González-Rábago, E. (coord.) (2018). A saúde de Bilbao en cifras. Un diagnóstico cuantitativo. Bilbao: UPV/EHU e Concello de Bilbao.
• Namto, A. S. S. (2008). Atención plena momento a momento: Meditación vipassana. México: Prana: Lectorum.
• Nussbaum, M. C. e Levmore, S. (2018). Envellecer con sentido. Conversacións sobre o amor, engúrralas e outros pesares. Barcelona: Paidós.
• Páez, D., Amutio, A., Basabe, N., Beristáin, C., Bilbao, M., Campos, M., Fernández, I. e col. (2008). Adestramento en competencias de regulación emocional. Profesionais do ámbito socio-comunitario de Guipúzcoa. Donostia: Deputación Foral de Gipuzkoa e UPV/EHU.
• Pombas, M. T. (2015) Mindfulness para maiores. Kairós.
• Porter, B. e Andrade, M. (2013) A vida é agora: Os beneficios de mindfulness no día a día. Santiago: Aguilar.
• Rathus, S. a. (1973). A 30-item schedule for assessing assertive behavior. Behavior therapy, 4(3), 398-406.
• Rimé, B. (2011). A compartición social das emocións. Bilbao: Desclée de Brouwer.
• Rodríguez-Álvarez, E., Font, R., Morteruel, M., Martín U. (2018). O Estado como Garante de Saúde. Retos e ameazas ao dereito á saúde nos sistemas sanitarios de Guatemala, Honduras, O Salvador e a Comunidade Autónoma Vasca. Resumo executivo. Bilbao: Medicus Mundi Bizkaia.
• Segal, Z. V., Williams, J. M. G. e Teasdale, J. D. (2006). Terapia cognitiva da depresión baseada na consciencia plena: Unha nova abordaxe para a prevención das recaídas. Bilbao: Desclée de Brouwer.
• Siegel, D. J. (2010). Cerebro e mindfulness: A reflexión e a atención plena para cultivar o benestar. Barcelona: Paidós.
• Vázquez, C. e Hervás, G. (2009). A ciencia do benestar. Fundamentos dunha psicoloxía positiva. Madrid: Alianza Editorial.

Capítulo 2. Paixón por unha alimentación saudable e sostible

• AECOSAN (2013). Documento guía de preguntas e respostas relativas á aplicación do regulamento (UE) nº1169/2011 sobre a información alimentaria facilitada ao consumidor.
• Alimentación Sostible (2017). Consumo responsable (produtos locais, produtos de tempada).
• Álvarez Hernández, J., Cuenllas Díaz, A., Gómez Busto, F., López Ibor Alcocer, M.I., Mañas Martínez, M.C., Ruiz Hidalgo, D. e Sánchez Quiles, B. (2012). Alimentación e nutrición saudable en persoas maiores. Mitos e realidades. Sociedade Española de Xeriatría e Gerontología.
• Arbones, G., Carbajal, A., Gonzalvo, B., González-Gross, M., Joyanes, M., Marques-Lopes, I., Martín, M.L., Martínez, A., Montero, P., Núñez, C., Puigdueta, I., Quer, J., Rivero, M., Roset, M.A., Sánchez-Muniz, F.J. e Vaqueiro, M.P. (2003). Nutrición e recomendacións dietéticas para persoas maiores: Grupo de traballo “Saúde pública” da Sociedade Española de Nutrición (SEN). Nutr Hosp 18 (3): 109-137.
• Arroio Izaga, M., Telleria Aramburu, N., Bermúdez Marín, N., Aciñeiras Malagón, D., Telletxea Artzamendi, T., Rocandio Pablo, A., Rebato Ochoa, E. e Basabe Barañano, N. (2017). Alimentación sostible / Elikadura jasangarria. Vitoria-Gasteiz: Editorial: Marta Arroio Izaga.
• Basulto, J, Maneira, M., Baladia, E., Miserachs, M., Pérez, R., Ferrando, C., Amigó, P., Rodríguez, V.M., Babio, N., Mielgo-Ayuso, J., Roca, A., San Mauro, I., Martínez, R., Sotos, M., Blanquer, M. e Revenga, J. Marzo de 2013 (última actualización: 8 de abril de 2013). Definición e características dunha alimentación saudable [Monografía en Internet].
• Casa en orde [Internet]. 11 trucos para organizar a túa despensa e manter a orde.
• Consumer.é [Internet]. Como organizar os alimentos na neveira. Fundación EROSKI.
• Consumer.é [Internet]. Orde no conxelador, clave para a seguridade dos alimentos. Fundación EROSKI.
• Corisco, M. (2014). Come segundo o tamaño da túa man. O Mundo.
• Dommuss [Internet]. Planificar o menú semanal nunca foi tan fácil e san!
• Elika (2019) [Internet]. Elika alimentación saudable. Alimentos de tempada.
• Equipo investigador “Alimentación sostible” da UPV/EHU (Arroio-Izaga e col., 2017) [Internet]. Alimentación sostible.
• EROSKI S. Coop. [Internet]. Ekilibria.
• EROSKI S.Coop. (2018) [Internet]. Alimentos de tempada.
• EROSKI S.Coop. [Internet]. Semáforo Nutricional.
• Federación Española de Nutrición (FEN) (2013) Libro branco da Nutrición en España. FEN.
• Food Standards Agency, FSA (2016). Guide to creating a front of pack (FoP) nutrition label for pre-packed products sold through retail outlets.
• Galan, P., Gonzalez, R., Julia. C., Hercberg. S., Varela-Moreiras. G., Aranceta-Bartrina. J., Pérez-Rodrigo. C. e Serra-Majem. L. (2017). O logotipo nutricional NutriScore nos envases dos alimentos pode ser unha ferramenta útil para os consumidores españois. Revista Española de Nutrición Comunitaria 2017; 23(2).
• Gosenje Ábalos, E. (2019). Guía EROSKI para unha alimentación saudable. Elorrio (Bizkaia): EROSKI S.Coop.
• Grupo Colaborativo da Sociedade Española de Nutrición Comunitaria (SENC): Aranceta Bartrina, J., Arija Val, V., Millo Aldalur, E., Martínez de Vitoria Muñoz, E., Ortega Anta, R.M., Pérez-Rodrigo, C., Quiles Izquierdo, J., Rodríguez Martín, A., Román Viñas, B., Salvador i Castell, G., Tur Marí, J.A., Varela Moreiras, G. e Serra Majem, L. (2016). Guías alimentarias para a poboación española (SENC, decembro 2016); a nova pirámide da alimentación saudable. Nutr Hosp 33 (8).
• Nirea [Internet]. Calendario de produtos de tempada – Nirea Itsaslurra. Dispoñible en: http://www.nirea.eus/é/ saborea-os nosos-produtos/produtos-de-tempada-mensual
• Non ao cubo (2013) [Internet]. Alimentos de tempada.
• Organización de Consumidores e Usuarios (OCU) [Internet]. Calendario de froitas e verduras.
• Rivera, A., Jaldón, J., García, I., Casado, L., Moreno, A.I., Morán, L.J. e Capitán, J.M. Comisión de Traballo de Restauración Colectiva do Colexio Profesional de Dietistas-Nutricionistas de Andalucía (CODINAN) (2018). Pirámide da alimentación saudable e sostible.
• Sociedade Española de Nutrición Comunitaria (SENC) (2004). Guía de alimentación saudable. Madrid: SENC.
• Sociedade Española de Nutrición Comunitaria (SENC) (2018). Guía da alimentación saudable para atención primaria e colectivos cidadáns. Recomendacións para unha alimentación individual, familiar ou colectiva saudable, responsable e sostible. Capítulo 1: Recomendacións alimentarias: como planificar unha alimentación saudable.
• Son de tempada. Calendario. Que podo comer este mes?
• Troncoso González, A.M. e Ruiz López, M.D. (2017). Información alimentaria ao consumidor: Etiquetaxe, presentación e publicidade dos produtos alimenticios. En: Gil Hernández, A., Ártacho Martín-Lagos, R., Ruiz López, M.D. (Ed.), Tratado de nutrición. Composición e calidade nutritiva dos alimentos (pp. 735-748). Madrid: Editorial Médica Panamericana.
• Zamora Navarro, S., Larqué Daza, E. e Pérez Llamas, F. (2005). Erros, mitos e realidades en alimentación. En: Tratado de Nutrición. Nutrición en estado de saúde (tomo 3)(pp. 501-522). Madrid: Acción Médica.

Capítulo 3. Paixón por unha vida activa e un bo descanso

• Área de Goberno de Emprego e Servizos á Cidadanía, Dirección Xeral de Maiores do Concello de Madrid (2007). Exercicio físico para todos os maiores: “moverse é coidarse”.
• Booth, M.L. (2000). Assessment of Physical Activity: An International Perspective. Research Quarterly for Exercise and Sport, 71 (2): s114-20.
• Equipo cultural (2015). Saúde e benestar. Madrid: Cultural S.A.
• Gil, P., Ramos, P., Marín, J.M. e López, J.A. (2012). Guía de exercicio físico para maiores. Sociedade Española de Xeriatría e Gerontología.
• National Health Service England. Physical activity guidelines for older adults.
• National Institute on Aging (2014). Exercicios de fortalecemento para adultos maiores.
• Organización Mundial da Saúde (2010). Recomendacións mundiais sobre actividade física para a saúde.
• Pont, P., Adoitar, A., Fortuño, J., Palacios, N., Romo-Pérez, V., Ara, I. e Arsuaga, I. (2011). Guía de actividade física para o envellecemento activo das persoas maiores. Consello superior de Deportes. Goberno de España.

Capítulo 4. Paixón por unha mente activa

• Carter, P. e Russell, K. (2003). Equilibre a súa intelixencia. Barcelona: Círculo de Lectores.
• Acuña, M. M. e Risiga, M. (1997). Talleres de activación cerebral e adestramento da memoria: Guía para profesionais que traballan con pacientes añosos. Barcelona: Paidós.
• Hancock, J. (2001). Manual práctico para estimular e potenciar a memoria. Máis de ciencuenta técnicas e exercicios. Barcelona: Leopold Blume.

Capítulo 5. Paixón por mellorar

• Hemmi, M. (2013) Atrévesche a soñar? Ponlle data de caducidade ao teu soño e sal da túa zona de confort. Barcelona: Paidós.

Autores

Marta Arroio Izaga¹, Nekane Basabe Barañano², Sonia Ribeiro de Luca², Saioa Telletxea Artzamendi², Estibaliz Mateos Pérez², Unai Martín Roncero³, Maite Morteruel Arizcuren⁴, Nerea Telleria Aramburu¹, Iker Alegria Lertxundi¹, Nerea Bermúdez Marín⁵, Verónica Ovejas Arzá⁶, Maddi Garaizabal Buldain⁷.

Coordinadora

Marta Arroio Izaga¹
 

¹Departamento de Farmacia e Ciencias dos Alimentos, Universidade do País Vasco, UPV/EHU

²Grupo Consolidado de Investigación en Psicoloxía Social: Cultura, Cognición e Emoción, Departamento de Psicoloxía Social e Metodoloxía das Ciencias do Comportamento, Universidade do País Vasco, UPV/EHU.

³Grupo de Investigación en Determinantes Sociais da Saúde e Cambio Demográfico-OPIK, Departamento de Sociología 2/Facultade de Ciencias Sociais, Universidade do País Vasco, UPV/EHU

⁴Grupo de Investigación en Determinantes Sociais da Saúde e Cambio Demográfico-OPIK, Departamento de Enfermaría, Universidade do País Vasco, UPV/EHU.

⁵Dietista-nutricionista, colabora en investigación no Departamento de Farmacia e Ciencias dos Alimentos da Universidade do País Vasco, UPV/EHU.

⁶Dietista-nutricionista en servizos de restauración colectiva hospitalarios.

⁷Funcionaria en prácticas do Corpo de Profesores de Ensino público, Departamento de Educación, Goberno Vasco.

Cita suxerida

Arroio Izaga, Marta; Basabe Barañano, Nekane; Ribeiro de Luca, Sonia; Telletxea Artzamendi, Saioa; Mateos Pérez, Estibaliz; Martín Roncero, Unai; Morteruel Arizcuren, Maite; Telleria Aramburu, Nerea; Alegria Lertxundi, Iker; Bermúdez Marín, Nerea; Ovellas Arzá, Verónica;e Garaizabal Buldain,, Maddi. Paixón pola vida: guía práctica de estilos de vida saudables na madurez.

2019. Fundación Eroski.

© Dereitos de propiedade

Os autores, a UPV/EHU e a Fundación EROSKI son titulares de todos os dereitos de propiedade intelectual do contido orixinal publicado aquí, que serán xestionados conforme á licenza Creative Commons: cc by-nc-sa 4.0