Paixón polo benestar, a felicidade e as emocións

No capítulo 1. Paixón polo benestar, a felicidade e as emocións, comentamos que ter un estilo de vida saudable non só contribúe a coidar do noso corpo, senón tamén a ter maior benestar e a sentirnos máis felices. Considéranse estilos de vida saudables: a práctica regular de actividade física, seguir unha alimentación axeitada, ter un bo descanso e unha vida social activa, entre outros.

Pero convén sinalar que os estilos de vida son só algúns dos determinantes da nosa saúde. Sobre a saúde das persoas e das comunidades inflúen tamén outros factores. Estes factores representáronse en imaxes como a que atoparás a continuación que corresponde ao modelo de determinantes da saúde de Dahlgren e Whitehead. Como verás este modelo divídese en capas:

• Na primeira capa ou parte central atópanse os factores relativos ás persoas e que, nun princpio son inmutables (non se poden modificar), como son a idade, o sexo ou os factores xenéticos.
• Nunha segunda capa, descubrimos os aspectos relativos ás condutas relacionadas coa saúde, é dicir, os estilos de vida.
• Nunha terceira capa, aparecen as relacións interpersoais e o apoio social co que contan as persoas.
• Nunha cuarta capa, inclúense aspectos como as condicións de vida e traballo e o acceso a bens e servizos básicos -como o sistema sanitario- que condicionan a posibilidade das persoas de manter a súa saúde.
• E en último lugar, móstranse as condicións socioeconómicas, culturais, políticas e medioambientais máis xerais, que determinan a saúde das persoas e as comunidades.

Imaxe

Para mellorar a saúde, por tanto, debemos redirixir a mirada e os recursos, non só cara aos aspectos biolóxicos e individuais, senón tamén cara á última capa do modelo que acabamos de comentar. É dicir, debemos prestar atención ás condicións socioeconómicas, culturais, políticas e medioambientais. Quizais o entendas mellor cun exemplo. As campañas educativas para promover a actividade física e unha alimentación saudable, por si soas, non son efectivas para mellorar a saúde da poboación. Con todo, si acompáñanse dun mellor acceso a froitas e verduras frescas (con prezos alcanzables) ou da promoción de zonas para pasear ou para andar en bicicleta, a efectividade aumenta considerablemente.

E son precisamente estas condicións (socioeconómicas, culturais, políticas e medioambientais) as que en moitos casos marcan a diferenza en cuestión de saúde, e fan que non todas as persoas teñan as mesmas posibilidades de gozar dunha vida plena. Así, por exemplo, si fixámonos na esperanza de vida, non é o mesmo nacer nun barrio ou noutro. Tanto é así que, en Bilbao, entre o barrio con maior esperanza de vida e o barrio con menor esperanza de vida, atopamos máis de 6 anos de diferenza nos homes e case 5 nas mulleres.

Retomando o tema dos estilos de vida (que forman parte do modelo de determinantes da saúde), temos a idea de que cada persoa decide, de forma libre e autónoma, que tipo de vida quere levar (que comer, que actividade practicar, etc.). Pero isto non é do todo certo. Así, por exemplo:

• A proporción de persoas que practica actividade física, aliméntase de forma saudable e non padecen obesidade increméntase a medida que o nivel educativo é máis alto.
• O acceso fácil, na contorna no que se vive, a alimentos frescos e saudables contribúe a promover hábitos saudables.
• Os intereses económicos inflúen no consumo dalgúns produtos que son nocivos para a saúde, como son aqueles ricos en azucres engadidos.

Imaxe

Quizais chegado este punto, sintas decepción ao pensar que non está na túa man cambiar cuestións que son moi importantes para a túa saúde e para as das persoas da túa contorna. Non te deixes levar polos pensamentos negativos, tenta aplicar aquilo que aprendiches no apartado 1.3 Pensamento positivo desta guía. Se pensas en termos de saúde desde unha perspectiva ampla (saúde como dereito humano e saúde como cuestión de xustiza social), son moita as decisións que tomas na túa día a día que poden mellorar a túa saúde e a da túa comunidade. Estas son algunhas delas:

• Buscar coñecemento. A día de hoxe estamos sobreinformados, pero moitas veces a información que nos chega está suxeita a intereses comerciais ou políticos. Polo que convén que adoptes unha mirada crítica, non creas todo o que les ou ouves. Busca coñecemento en medios independentes e fiables en materia de saúde, alimentación…
• Consumir pensando na saúde colectiva. Comprar con consciencia é un hábito moi efectivo para o benestar, tanto individual como colectivo. E si pensamos na nosa alimentación, non se trata só de elixir alimentos frescos e saudables, senón tamén de adquirir produtos sostibles, locais e de facelo en establecementos de proximidade. Así, apostamos por un modelo de consumo e de relación respectuoso co medio ambiente, xusto socialmente e saudable.
• Participar. Xuntos somos máis fortes e sans. Colabora en asociacións ou grupos interesados no benestar colectivo como poden ser: asociacións veciñais, hortos urbanos, grupos de consumo… En grupo é máis sinxelo reivindicar melloras na contorna que nos ofrezan oportunidades para o benestar e a saúde (por exemplo, calidade nos menús de centros para maiores, mellora dos espazos públicos…).
• Votar pensando en saúde! Como dicía Rudolf Virchow, un coñecido médico social do século XVIII, a política non é máis que medicamento a gran escala. A saúde é unha cuestión política e así o mostraron numerosas investigacións que analizaron os diferentes réximes políticos e os seus efectos comparativos na saúde das poboacións. Ademais, a saúde vén determinada por decisións que se toman na o ámbito político. Polo que votar -pensando na saúde!- é unha das ferramentas máis potentes que posúe a cidadanía para o seu benestar individual e colectivo.